همه افراد دوست دارند تا در جریان زندگی خود حریمهایی داشته باشند. معمولا در مکالمات روزمره این حریم را به نام حریم خصوصی میشناسیم. یکی از تعاریف خوب حریم خصوصی عبارت است از آنچه که افراد حق پنهان نگه داشتن مطلق يا نسبي آن را دارند و ديگران مکلف به احترام گذاشتن به اين موارد پنهان هستند. در نظام سلامت احترام گذاشتن به حریم خصوصی بیمار یکی از اولویتهای اصلی ارائه دهندگان خدمات سلامت است. در این مقاله قصد داریم به بررسی جنبههای مختلف این موضوع بپردازیم.
❎ حریم خصوصی بیمار
یکی از حقوق اوليه بشر که از گذشتههای دور تا به امروز مورد توجه جوامع مختلف بوده و در تمامی مکاتب حقوقی و اخلاقی به شیوههای مختلف مورد توجه قرار گرفته، بحث حريم خصوصي يا خلوت افراد است. حریم شخصی یا خصوصی یکی از اصول اساسی انسانیت و از جنبههای حقوقی بیمار است که از نظر روانشناسان آنقدر مهم است که نميتوان چيز ديگري را جايگزين آن کرد. این مورد در خصوص بیماران نیز دارای جایگاه بسیار مهمی است. چراکه برای بیماران به دلیل شرایطی که بعضا در طی فرایند درمان برایشان ایجاد میشود حفظ حریم خصوصی اهمیت ویژهتری پیدا میکند.
سازمان جهاني سلامت در اعلاميه خود در آمستردام توجه به حريم را در ارتقاي سلامت بيماران عاملي مهمی به شمار میآورد و حفظ حريم و خلوت را از اهم حقوق بيماران ذكر کرده است. احترام گذاشتن به بیمار به او شأن و منزلت داده و دامنهاي از اعتماد متقابل را ايجاد ميكند. مشخص است که ایجاد این محیط ایمن و پر از اعتماد، منجر به ایجاد سلامت جسمی و روحی برای بيمار شده و سبب تسريع در بهبودي و ترخيص زودتر او از بيمارستان ميشود.
❎ ابعاد حریم خصوصی بیمار
مانند هر پدیده دیگر، حريم و خلوت بیماران داراي ابعاد مختلفی است. چهار بعد فيزيکي، روحی-روانی، اجتماعی و اطلاعاتی مهمترین ابعاد حریم خصوصی بیمار است که در ادامه به طور خلاصه مورد بررسی قرار میگیرند.
❎ بعد فیزیکی
ارائه تعریف برای بعد فیزیکی کاملا مشخص است. تمامی فضایی که در اطراف بیمار قرار دارد فضای فیزیکی او محسوب میشود. مثل اتاقی که در آن بستری است، تجهیزاتی که در اتاق هستند، افراد دیگیری که در اتاق بستری هستند و… بعد فيزيكي حريم خصوصی مربوط به مواردي مثل حفظ فاصله شخصي، پوشيدگي بيمار و لمس غیر ضروری بیمار است. در فعاليتهاي مراقبتي تمركز زيادي بر حفظ حريم فيزيكي بيمار با ارايه پوشش مناسب، جلوگيري از در معرض ديد قرار گرفتن غير ضروري بيمار و رعايت ملاحظات اخلاقي در معاينات فيزيكي وجود دارد. همچنین مهم است که با ایجاد یک فضای فیزیکی مناسب احساس امنیت را در بیمار ایجاد کرد.
❎ بعد روحی روانی
مفهوم حفظ حريم و خلوت از ديدگاه روحي و رواني يك نياز و يك حق براي انسان به شمار ميرود. اين بعد به توانايي هايي از انسان مي پردازد كه براي شكل دادن به ارزش ها و اين كه با چه كساني و تحت چه شرايطي افكار و اطلاعات خصوصي اش را با ديگران تقسيم كرده و يا فاش نمايد، ضروريست. اين بعد به توسعه و رشد استقلال شخصي و خود محافظتي افراد كمك زيادي كرده و مي تواند رشد انساني را توشعه داده و يا محدود كند.
❎ بعد اجتماعی
بعد اجتماعی در حریم بیمار، شامل توانايي و تلاش افراد يا گروه ها براي كنترل تماسهاي اجتماعي آنها است. بعد اجتماعي حفظ حريم و خلوت بيمار در تعريف، از بار فرهنگي قوي برخوردار است و بر طبق يافتههاي برخي مطالعات، داراي تاثير زيادي بر طرقي است كه افراد ميتوانند خلوت و حريم اجتماعي خود را حفظ كنند. حفظ حريم اجتماعي مستلزم نه فقط آزاد بودن از تعاملات حقيقي با ديگران بلكه عاري بودن از هرگونه فشار احساس شده بر جريان عملكرد خود فرد است.اگر فردي بتواند تعاملاتش را با ديگران تحت كنترل در آورد حريم و خلوت خود را حفظ كرده است.
❎ بعد اطلاعاتی
در بعد اطلاعاتي افراد حق دارند نحوه زمان و چگونگي دادن اطلاعات به ديگران و يا سازمانها و تشکيلات بيمارستاني را خود تعيين کنند. اين بعد به عدم انتشار اطلاعات خصوصي افراد اشاره کرده و جنبه بحث انگيز افشاگري اطلاعات خصوصي بيمار توسط صاحبان حرفههاي تيم بهداشتي در طول دوران بستري را مطرح ميکند و تاکيد ميکند که نبايد حريم اطلاعاتي بيمار خدشه دار شود. تجربيات نويسندگان حاکي از آن است که مسايل مربوط به حفظ حريم اطلاعاتي بيمار مانند اعتياد بيمار و حتي در مواردي مثل تعدد زوجين بيمار به صورت پنهاني، ميتواند چالش برانگيز باشد. مشکل ديگر ميتواند در بررسيهاي آزمايشگاهي مطرح شود که ميتوان به نمونههايي مانند آزمايشات ژنتيک و ايدز اشاره کرد.
❎ جمع بندی
در این مقاله به بررسی جنبههای مختلف حفظ حریم بیمار پرداختیم. حفظ حریم بیمار یکی از شاخصههای کيفيت مراقبت است که میتواند منجر به افزایش رضایتمندی بیماران و مراجعان به مراکز بهداشتی و درمانی شود. بنابراين چنانچه رعايت حريم بيمار توسط کادر درمان با رضايت بيمار ارتباط مستقيم داشته باشد، ميتوان به جرات گفت با رعايت اين مهم به ارتقاي کيفيت مراقبت، کمک شاياني خواهد شد.
آرزو دارم روزی حکمرانی خوب در نظام سلامت رقم بخورد…
