آیا میدانید سبد کالای سلامت چیست؟ چطور میتوان سبدی از بهداشت و مراقبت را انتخاب کرد تا مطلوبیت و کیفیت زندگی بهبود یابد؟
سبدی از کالاهای مراقبت سلامت
هر انسانی از بدو تولد تا هنگامهی مرگ، لاجرم نیازمندِ مراجعه به نظام سلامت و دریافت خدماتی از این دست میباشد. انسان در طول حیات سبدی از کالاهای مختلف را در اختیار دارد که بواسطهی خریدن هرکدام از آن کالاها مطلوبیت و رضایتمندی خویش را ارتقا میدهد و کیفیت زندگیاش رو به بهبود میگذارد. خدمات و مراقبتهای سلامتی از جمله کالاهایی هستند که به خودی خود هیچگونه مطلوبیتی برای افراد نداشته و تنها به عنوان یک پل ارتباطی برای رسیدن به صحت و سلامتی عمل مینمایند. در واقع هر فردی تنها به دلیلِ دریافت مطلوبیت حاصل از تندرستی از خدمات و مراقبتهای سلامتی بهره خواهد برد.
کالاهای موجود در سبد سلامت ترکیبی از کالاهای بهداشتی و درمانی است. این کالاها میتوانند شامل خدمات پیشگیری، غربالگری، ارتقای خودمراقبتی و یا شامل خدمات درمانی همچون انواع جراحیها، آزمایشات تشخیصی، عکسبرداریهای پزشکی، مصرف داروهای شیمی درمانی و … از این جنس باشند. مولفههای بسیاری ترکیبِ سبد کالایی هر فرد در نظام سلامت را مشخص میسازد که از جمله آن میتوان به ساختارها و معیارهای زیربنایی نظام سلامت، سبک زندگی، میزان توسعهیافتگی کشور و در نهایت اندیشه و بافتار فکری مدیرانِ ارشد نظام سلامت اشاره نمود.
سلامت به عنوان یک کالای گرانقیمت
در سراسر دنیا با توجه به افزایش بیماریها و پیچیدگی و گرانقیمت بودن روشهای درمانی، هزینههای زیادی صرف خدمات بهداشتی و درمانی میشود که بخش بزرگی از این هزینهها توسط جامعه پرداخت میگردد. این بدان معناست که تعداد کالاهای درمانی در سبد خرید خدمات افزایش یافته و به دنبال آن بخش عمده منابع نظام سلامت درصدد رفع چالشهای سلامتی مصرف خواهد شد. از سویی دیگر امروزه دسترسی عادلانه و فزاینده به خدمات بهداشتی و درمانی به منزلهی یک حق برای تمام شهروندان مطرح شده است که فارغ از توانایی قدرت خرید خدمات، فراهمآوری و افزایش دسترسی به آن از وظایف اصلی دولتها در بستر حکمرانی سلامت به شمار میرود.
وزارت درمان، آموزش پزشکی و بهداشت؟!
توسعهی ساختارهای نظام سلامت مبتنی بر رویکرد درمانمحورانه همواره چالشهای آسیبزنندهای را در بستر جامعه ایجاد کرده است. وجود آموزش پزشکی مبتنی بر درمان، توسعهی زیرساختهای درمانی روزافزون مانند افزایش تختهای بیمارستانی و عدم توجه به مسائل بهداشت عمومی و برتری بهداشت و پیشگیری مانند توجه به تغذیه و سبک زندگی سالم، افزایش فرهنگ مراقبتهای فردی و ورزشهای همگانی منجر به کاهش کیفیت سلامت در جامعه است. انسان سالم همواره به عنوان مهمترین سرمایه برای توسعه همهجانبه به شمار میرود و چنانچه اندیشهی درمان محورانه از مدیران به جامعه تسری یابد، استفاده از خدمات درمانی به عنوان یک ارزش تلقی شده و حجم کالاهای درمانی موجود در سبد افزایش خواهد یافت که تبعات منفی بیشماری را از منظر اتلاف منابع و سایر چالشهای دیگر از جمله افزایش تقاضاهای القایی را به دنبال خواهد داشت.
توسعهی اندیشه خودمراقبتی، لازمهی حکمرانی خوب سلامت
در این میان اندیشه خودمراقبتی یکی از مهمترین مفاهیم پرتکرار در طرح تحول سلامت است. خودمراقبتی بدان معناست که هر فرد در جامعه بهترین نقش را در مراقبت از سلامتی خویش ایفا نماید و با انتخاب سبک زندگی سالم و اجتناب از مخاطرات سلامتی میزان کالاهای درمانی را کاهش و بهداشت و پیشگیری را افزایش دهد. بسترسازی این اندیشه ارتباط مستقیمی با نحوه مدیریت نظام سلامت دارد. در نظام سلامت فعلی ایران در طول سالیان گذشته همواره سیستم مدیریت درمانگرانه استقرار یافته است. افزایش تعرفهی خدمات درمانی، ناکارآمدی بیمههای سلامت، عدم ایجاد بسترهای سبک زندگی سالم، مدیریت منفعل و غیرمشارکتی و در نهایت افزایش پرداخت از جیب جامعه مفهوم اندیشه خودمراقبتی را تحتالشعاع قرار داده و آنچه امروز در بسیاری از اقشار متوسط جامعه و نیز افراد با درآمد پایین مشاهده میگردد؛ بروز و ظهور اندیشه خوددرمانی ناشی از عدم مراجعه به مراکز درمانی به دلیل هزینههای سنگین خدمات و کالاهای درمانیست.
توسعهی زیرساختهای بهداشتی نیز فاقد هزینه نخواهد بود، اما نکتهی قابل توجه نگرش مبتنی بر بهداشت و پیشگیری سرمایهگذاری بر انسان است که همانند کاشتن بذری در امروز و برداشتن محصولی پربازده در آینده است. خدمات بهداشتی کالاهایی از جنس کالاهای سرمایهای و خدمات درمانی کالاهایی از جنس مصرفی میباشد. برتری کالای سرمایهای بر کالای مصرفی در سبد سلامت جامعه به مثابه زایندگی سلامت و سرعت روزافزون رسیدن به توسعه انسانی و اقتصادی پایدار است.
سخن آخر!
میتوان با صراحت با عنوان نمود تغییر نگرش از درمان به سمت بهداشت راه نجاتی برای بهبود وضعیت فعلی نظامهای سلامت در سرتاسر دنیا از جمله ایران به شمار میرود. مراقبت از خویشتن و مطالبهگری سلامت به عنوان یک حق در اندیشه عمومی و ارتقا و صیانت از سلامت افراد به عنوان یک وظیفه برای سکانداران سلامت بیگمان فضیلتی ارزشمند در نظام سلامت بوده که جز با تغییر نگرشهای بنیادین در نظام حکمرانی سلامت محقق نخواهد شد.
پژوهشگری کوچک در هزارتوی نظام سلامت
بسیار عالی بود
باسلام، بسیار عالی شرح دادید به امید آنکه سبد سلامت خالی از کالاهای درمانی شود. موفق باشید.